Serbest Meslek Makbuzu Hesaplama
Brüt, net, KDV, stopaj ve tevkifat kalemlerini tek ekranda hesaplayın.
Serbest Meslek Makbuzu (SMM) Nedir? SMM Hesaplama, KDV, Stopaj ve Tevkifat Dengesi
Serbest meslek erbabının (avukat, mali müşavir, doktor, mimar, mühendis, bağımsız danışman vb.) mesleki faaliyetlerine ilişkin tahsil ettikleri ödemeleri belgelemek amacıyla düzenledikleri kıymetli evraka **serbest meslek makbuzu (SMM)** denir. Vergi Usul Kanunu'nun 236. maddesi uyarınca fatura yerine geçen bu belge, vergi mevzuatımızda stopaj (gelir vergisi tevkifatı) ve KDV'yi aynı anda barındıran kendine has bir yapıya sahiptir. Serbest meslek makbuzu hesaplama aracımız; brüt, net, fiili tahsilat veya KDV dahil tutar girdilerinden yola çıkarak stopaj, KDV ve tevkifat tutarlarını hatasız bir şekilde ayrıştırır.
SMM Hesaplama Kalemleri ve Yasal Oranları
Standart bir serbest meslek makbuzunda yer alan hesaplama adımları ve formüller şu şekildedir:
- Brüt Tutar: Hizmet karşılığı belirlenen ham ücrettir. Vergiler bu tutar üzerinden hesaplanır.
- Gelir Vergisi Stopajı (%20): Mükellefin müşterisi gelir/kurumlar vergisi mükellefi ise, brüt tutar üzerinden **%20** stopaj kesintisi yapılır ve bu tutar müşteri tarafından vergi dairesine muhtasar beyanname ile ödenir.
- Katma Değer Vergisi (KDV - Genellikle %20): Brüt tutar üzerine yasal KDV oranı eklenir.
- Net Ücret (Stopaj Sonrası): Brüt tutardan stopajın düşülmesiyle serbest meslek erbabının kazandığı net hak ediştir:
\(\text{Net Ücret} = \text{Brüt Tutar} - \text{Stopaj Tutarı}\) - Net Tahsilat (Müşteriden Alınan): Serbest meslek erbabının eline geçen toplam nakit paradır:
\(\text{Net Tahsilat} = \text{Net Ücret} + \text{KDV Tutarı} = \text{Brüt Tutar} - \text{Stopaj} + \text{KDV}\)
Örnek: Stopajın %20 ve KDV'nin %20 olduğu standart bir senaryoda brüt tutar 10.000 TL ise; Stopaj 2.000 TL, KDV 2.000 TL, Net Ücret 8.000 TL ve müşteriden tahsil edilecek toplam tutar (Net Tahsilat) 10.000 TL olacaktır (stopaj ve KDV birbirini dengelediği için brüt tutara eşitlenir).
KDV Tevkifatı ve SMM'ye Yansıması
Belirli kurum ve kuruluşlara sunulan mesleki hizmetlerde (örneğin kamusal denetim, danışmanlık veya yasal temsil hizmetlerinde) KDV üzerinde **tevkifat** (bölüşüm) uygulanır. Tevkifat durumunda, KDV tutarının belirlenen oranı (örneğin 9/10 veya 5/10) tevkif edilerek müşteri tarafından KDV-2 beyannamesi ile vergi dairesine yatırılır. Serbest meslek erbabına ise KDV'nin sadece kalan kısmı ödenir, bu da Net Tahsilat tutarını düşürür.
Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Hayır. Stopaj kesintisi yalnızca vergi mükellefi olan kişi ve kurumlara sunulan hizmetlerde geçerlidir. Vergi mükellefi olmayan şahıslara (nihai tüketicilere) düzenlenen makbuzlarda stopaj oranı **%0** olarak uygulanır; yani stopaj kesintisi yapılmaz, yalnızca brüt tutar ve KDV tahsil edilir.
Evet. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) düzenlemeleri kapsamında serbest meslek erbaplarının kağıt makbuz kullanması yasaklanmıştır. Tüm makbuzlar elektronik ortamda (e-SMM) düzenlenmek, saklanmak ve GİB portalına iletilmek zorundadır.
Yıl içinde serbest meslek erbabından kesilen %20 stopajlar, yıl sonunda verilen Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesinde hesaplanan toplam vergiden mahsup edilir (düşülür). Eğer kesilen stopajlar yıllık gelir vergisinden fazlaysa, aradaki fark mükellefe nakden veya mahsuben iade edilir.